ملا محمد مهدي النراقي ( مترجم : مجتبوي )
217
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي )
انفاقهاى واجب و مستحبّى است كه گفته شد ، و فرق بين آنها اين است كه : انفاق اختصاص به مال دارد ، و معروف نام جامعى است براى همهء آنچه از اطاعت خدا و تقرّب به او و احسان به مردم شناخته مىشود ، و هر چه فعل يا ترك آن را شرع راجح شمرده است ، و اين از صفات غالب است يعنى امرى است كه بين مردم كار پسنديده و شايسته ( معروف ) ناميده مىشود و وقتى آن را ببينند بد و ناپسند نمىشمرند . ولى مراد از معروف در اخبار غالبا خوبيها و خيرات مربوط به مال است . و برّ مانند معروف در اصل شامل همهء كارهاى نيك است ، و در اخبار غالبا متعلَّق به مال در مورد همهء انفاقاتى است كه قبلا ذكر شد . و گاهى به غير از صدقه اطلاق مىشود به اين جهت كه روايت است كه : « برّ و صدقه فقر را بر طرف مىكند و بر عمر مىافزايد » . و ظاهرا ذكر صدقه بعد از برّ ذكر خاصّ بعد از عام است و بنا بر اين وجهى براى تخصيص برّ به صدقه وجود ندارد . امّا صدقه شامل همهء اقسام انفاق است كه قبلا ياد شد بجز مروّت . و به هر حال ، شكَّى نيست كه آيات و اخبار در فضيلت مطلق انفاق و معروف و برّ دلالت بر فضيلت هر يك از وجوه انفاق كه ذكر شد دارد ، مانند اين آيات كريمه : « انْفِقُوا مِنْ طَيِّباتِ ما كَسَبْتُمْ وَمِمَّا أَخْرَجْنا لَكُمْ مِنَ الأَرْضِ » 2 : 267 ( بقره ، 267 ) « از خوبها و پاكيزه هاى آنچه به دست آوردهايد و آنچه براى شما از زمين بيرون آورديم انفاق كنيد » . « وَما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَلانْفُسِكُمْ وَما تُنْفِقُونَ الا ابْتِغاءَ وَجْه الله وَما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ يُوَفَّ الَيْكُمْ وَانْتُمْ لا تُظْلَمُونَ » 2 : 272 ( بقره ، 272 ) « آنچه از خوبىها انفاق كنيد براى خودتان است ، و جز براى رضاى خدا انفاق نكنيد ، و آنچه از خوبىها انفاق مىكنيد به تمامى به شما مىرسد و ستم نمىبينيد » . « وَآتَى الْمالَ عَلى حُبِّه ذَوِى الْقُرْبى وَالْيَتامى . . . » 2 : 177 ( بقره ، 177 ) « و از مال خويش با اينكه آن را دوست دارد به خويشان و يتيمان و . . . بدهد » . « قُلْ ما انْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوالِدَيْنِ وَالاقْرَبينَ . . . » 2 : 215 ( بقره ، 215 ) « بگو هر چه از خوبىها انفاق مىكنيد براى پدر و مادر و نزديكان و . . . باشد » .